A Muslim takes part in a special morning prayer to start Eid-al-Fitr festival, marking the end of their holy fasting month of Ramadan, at a mosque in Silver Spring, Maryland, on August 19, 2012. Muslims in the US joined millions of others around the world to celebrate Eid-al-Fitr to mark the end of Ramadan with traditional day-long family festivities and feasting. AFP PHOTO/Jewel SAMAD (Photo credit should read JEWEL SAMAD/AFP/GettyImages)

 

ถ้าใครได้มีโอกาสทบทวนสิ่งที่ตัวเองทำไปในชีวิตของตนก็ถือว่าคนผู้นั้นมีโอกาสทอง แต่โอกาสทองเช่นนี้จะมีขึ้นไม่ได้ถ้าไม่สร้างมันขึ้นมาเอง ดังนั้น ถ้าใครต้องการโอกาสทอง คนนั้นก็สร้างเองได้เลยในตอนสิ้นสุดวันโดยการหยุดคิดสักครู่หนึ่งเพื่อทบทวนดูว่าตลอดทั้งวัน ตัวเองได้ทำอะไรไป? ทำไมถึงได้ทำสิ่งนั้น? ตัวเองทำผิดหรือบกพร่องอะไรไปบ้าง? และทำไมถึงเป็นเช่นนั้น?

ถ้าการทบทวนตัวเองดังกล่าวมีขึ้นก่อนเข้านอนก็จะเป็นการดี เพราะเมื่อนอนหลับไปแล้ว ใครจะรู้ว่าตัวเองจะมีโอกาสตื่นขึ้นมาทบทวนตัวเองอีกหรือไม่

ช่วงเวลาแห่งการทบทวนและวิพากษ์ตนเองนี้ถือเป็นช่วงเวลาหนึ่งของความก้าวหน้าในชีวิต เพราะมันเป็นช่วงเวลาที่มนุษย์ผู้ศรัทธาแต่งตั้งผู้สอบสวนขึ้นมาด้วยจิตสำนึกของตัวเองเพื่อสอบสวนการกระทำของตน ด้วยการทำเช่นนี้เองที่จะช่วยให้ผู้ศรัทธาก้าวหน้าจากสภาวะของ “ตัวตนที่กระตุ้นให้ทำความชั่ว” ไปสู่สภาวะของ “ตัวตนที่ตำหนิตัวเอง” เมื่อใดก็ตามที่เจ้าของมันถลำตัวไปสู่บาปหรือการทำความผิด

 

29694732_994742624035325_5615674811395872234_n-copy

 

ในคำสอนของท่านนบีมุฮัมมัดมีตอนหนึ่งกล่าวว่า “คนฉลาดสมควรที่จะแบ่งเวลาออกเป็นสี่ช่วงและหนึ่งในสี่ช่วงนั้นคือช่วงเวลาที่คนผู้นั้นวิพากษ์ตนเอง”

เคาะลีฟะฮฺอุมัรฺสาวกใกล้ชิดของท่านนบีมุฮัมมัดได้กล่าวว่า “จงวิพากษ์และประเมินตนเองก่อนที่ท่านจะถูกวิพากษ์และถูกประเมินในวันแห่งการพิพากษา จงชั่งน้ำหนักการกระทำของท่านก่อนที่มันจะถูกชั่งให้ท่าน” เขาเคยเฆี่ยนเท้าของตัวเองในตอนกลางคืนและกล่าวกับตัวเองว่า “บอกข้าซิว่าแกทำอะไรไปในวันนี้?”

มัยมูน อิบนุมะฮ์รอนสาวกคนหนึ่งของท่านนบีมุฮัมมัดเคยกล่าวว่า “คนที่มีคุณธรรมจะตรวจสอบและประเมินตนเองอย่างรอบคอบมากกว่าผู้ปกครองที่เป็นทรราชและหุ้นส่วนที่ขี้เหนียวเสียอีก”

อัลฮะซันสาวกอีกคนหนึ่งได้กล่าวว่า “ผู้ศรัทธาจะติดตามตรวจสอบตัวเองเสมอ เขาจะวิพากษ์และประเมินตัวเองเพื่อพระเจ้า ความจริงแล้ว การสวบสวนครั้งสุดท้าย (ในวันแห่งการตัดสิน) จะบรรเทาเบาบางลงสำหรับบางคนทั้งนี้เพราะคนผู้นั้นประเมินตนเองในชีวิตนี้อยู่เป็นประจำ แต่ในทางตรงข้าม มันอาจเป็นเรื่องรุนแรงสำหรับคนที่คิดว่าชีวิตนี้เป็นเรื่องสนุกสนานและตัวเขาจะไม่ถูกเรียกไปสอบสวน” หลังจากนั้น อัลฮะซันก็อธิบายว่าการวิพากษ์ตนเองนี้ในทางปฏิบัติเป็นดังนี้

 

1411900302674_wps_3_background_vox_pop_whitec-copy

 

“ผู้ศรัทธาบางคนอาจมีความคิดเย้ายวนขึ้นมา เขาจึงกล่าวแก่ตัวเองว่า ‘ขอสาบานด้วยอัลลอฮฺ นี่เป็นความคิดที่บรรเจิดเหลือเกิน ฉันจะทำมัน แต่ไม่ ไม่มีวัน เพราะมันมีแต่เสีย ฉันถูกห้ามมิให้ทำเช่นนั้น’” นี่คือการวิพากษ์และการประเมินตนเองก่อนการกระทำ

“ผู้ศรัทธาบางคนอาจทำอะไรบางอย่างที่ไม่ดี แต่หลังจากนั้นเขาก็หันกลับมาถามตัวเองว่า ‘มันหมายความว่าอะไรนี่? ขอสาบานด้วยอัลลอฮฺ ฉันไม่สามารถหาข้อแก้ตัวในเรื่องนี้ได้ ฉันจะไม่ทำมันอีก’” นี่คือการทบทวนและวิพากษ์ตนเองหลังการกระทำ

ถ้าผู้ศรัทธาคนใดไม่สามารถตรวจสอบตนเองได้ทุกวัน อย่างน้อยที่สุดก็ควรพยายามทำทุกๆสองสามวันหรือสัปดาห์ละครั้ง การทำเช่นนี้จะช่วยให้เราทำงบดุลชีวิตของตนเองและสามารถเห็นทรัพย์สินและหนี้สินทางด้านจิตวิญญาณของตนเองได้เป็นอย่างดี

สำหรับผู้ศรัทธานั้นควรจะมีระยะเวลาทบทวนและวิพากษ์และตนเองให้ยาวขึ้นอีกในตอนท้ายของทุกเดือนและยาวยิ่งกว่านั้นอีกในตอนท้ายของทุกปี นี่คือเวลาที่จะทบทวนอดีตและวางแผนเพื่ออนาคต โดยเฉพาะวาระแห่งการครบรอบวันเกิดนั้นควรเป็นโอกาสที่น่าจะทบทวนชีวิตที่ผ่านมามากกว่าที่จะมาจัดงานเลี้ยงฉลองให้สิ้นเปลืองเวลาและเงินทองโดยไม่จำเป็น

 

muslim-man-copy

 

ในตอนสิ้นปี พ่อค้าที่รอบคอบจะประเมินผลการประกอบการในปีที่ผ่านมาและตรวจสอบฐานะทางการเงินของตนเพื่อที่จะรู้ว่าตัวเองได้กำไรหรือขาดทุนมากน้อยเท่าใด มีทรัพย์สินและหนี้สินเพิ่มขึ้นมากน้อยแค่ไหน ในทำนองเดียวกัน ผู้ศรัทธาก็ควรจะทบทวนชีวิตของตนเองว่าได้ทำอะไรไปตลอดทั้งปีที่ผ่านมาก่อนที่ตัวเองจะถูกพระเจ้าสอบสวน

เวลาทุกวินาทีที่เราหายใจอยู่ควรจะถูกถือว่าเป็นความโปรดปรานจากพระผู้เป็นเจ้าและเป็นสิ่งที่พระองค์ทรงมอบให้แก่เรา อัลฮะซัน อัลบัศรีย์สาวกของท่านนบีได้กล่าวว่า “ลูกๆของอาดัมเอ๋ย พวกท่านมิได้เป็นอะไรนอกไปจากวันเวลาที่ถูกนำมามัดรวมกัน เมื่อวันหนึ่งผ่านไป ส่วนหนึ่งของพวกท่านก็หายไป”

 

ขอขอบคุณ อาจารย์บรรจง บินกาซัน

แบ่งปัน